Phòng, chống rửa tiền: tiệm vàng phải nhận biết khách và báo cáo giao dịch nào
Biên soạn bởi Phần Mềm Việt – cập nhật ngày 25/10/2026
Nhiều chủ tiệm vẫn nghĩ phòng, chống rửa tiền (PCRT) là việc của ngân hàng. Thực tế, Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 xếp tổ chức, cá nhân kinh doanh kim loại quý, đá quý vào nhóm "đối tượng báo cáo". Nghĩa là tiệm vàng cũng phải nhận biết khách, báo cáo giao dịch lớn và lưu hồ sơ như một tổ chức tài chính thu nhỏ.
Năm 2025, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước đã xử phạt Công ty Vàng bạc đá quý Ngọc Thẩm hơn 1,025 tỷ đồng. Một trong các lỗi là không báo cáo giao dịch có giá trị lớn và thu thập thiếu thông tin khách trong 1.662 giao dịch. Bài này tóm lại những việc tiệm vàng cần làm, viết theo văn bản đang có hiệu lực đến ngày 25/10/2026.
Tiệm vàng có thuộc diện phải làm PCRT không?
Có. Theo Luật PCRT số 14/2022/QH15, tổ chức, cá nhân kinh doanh kim loại quý, đá quý là đối tượng báo cáo. Tháng 9/2026, tại Hà Nội vẫn có hội nghị phổ biến quy định PCRT riêng cho ngành kim khí quý, đá quý. Cơ quan quản lý đang chú ý nhóm này.
Văn bản hướng dẫn mới nhất là Thông tư 27/2025/TT-NHNN, hiệu lực từ 01/11/2025, thay cho Thông tư 09/2023/TT-NHNN. Từ 01/01/2026, các đơn vị phải cập nhật xong quy định nội bộ và quy trình quản lý rủi ro theo thông tư mới.
Việc 1: Nhận biết khách hàng
Nhận biết khách là thu thập và kiểm tra thông tin của người mua, người bán. Với khách cá nhân, thông tin thường gồm:
- Họ tên, ngày sinh, quốc tịch
- Số căn cước công dân hoặc hộ chiếu, có bản chụp giấy tờ
- Địa chỉ, số điện thoại
- Nghề nghiệp, chức vụ (nếu có)
Từ năm 2026, Nghị quyết 66.23/2026/NQ-CP (ngày 24/7/2026) bổ sung căn cước điện tử và tài khoản định danh điện tử vào danh sách giấy tờ dùng để xác minh khách. Tiệm có thể dùng VNeID của khách thay cho việc chụp thẻ giấy.
Khi khách mua hoặc bán với số tiền lớn bất thường so với nghề nghiệp, thu nhập, tiệm nên hỏi thêm và ghi lại. Đây chính là phần mà nhiều doanh nghiệp vàng bị thanh tra nêu lỗi "chưa phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro".
Việc 2: Báo cáo giao dịch có giá trị lớn
Theo Quyết định 11/2023/QĐ-TTg (hiệu lực từ 01/12/2023), giao dịch có giá trị từ 400 triệu đồng trở lên phải báo cáo Ngân hàng Nhà nước. Đến ngày biên soạn, chúng tôi chưa thấy văn bản nào thay đổi mức này.
Ví dụ: khách mua 30 chỉ vàng nhẫn, giá giả định 14 triệu đồng/chỉ:
- 30 chỉ × 14 triệu = 420 triệu đồng
- 420 triệu lớn hơn mốc 400 triệu, nên tiệm phải báo cáo giao dịch này
Nếu cùng khách đó mua 2 lần trong ngày, 250 triệu và 200 triệu, tổng là 450 triệu. Tiệm nên theo dõi cộng dồn theo từng khách để không bỏ sót, và hỏi Cục Phòng, chống rửa tiền cách tính nếu chưa rõ.
Thời hạn báo cáo theo Điều 37 Luật PCRT 2022:
- Báo cáo điện tử: trong 01 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh giao dịch
- Báo cáo giấy (khi chưa kết nối được hệ thống điện tử): trong 02 ngày làm việc
Việc 3: Báo cáo giao dịch đáng ngờ
Giao dịch đáng ngờ là giao dịch có dấu hiệu bất thường, không phụ thuộc số tiền. Ví dụ: khách chia nhỏ nhiều lần mua dưới 400 triệu trong vài ngày, khách không chịu đưa giấy tờ, hoặc người bán vàng không giải thích được nguồn gốc.
Thời hạn: 03 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh, hoặc 01 ngày làm việc kể từ khi phát hiện. Nếu có dấu hiệu tội phạm, phải báo cáo trong 24 giờ.
Việc 4: Có quy định nội bộ và người đầu mối
Tiệm cần một văn bản quy định nội bộ về PCRT, gồm cách nhận biết khách, phân loại rủi ro, cách báo cáo và lưu hồ sơ. Theo Thông tư 27/2025/TT-NHNN, quy định nội bộ phải gửi cơ quan quản lý trong 10 ngày kể từ khi ban hành hoặc sửa đổi (trước đây là 30 ngày). Khi đổi người đầu mối phụ trách PCRT cũng phải thông báo đúng hạn.
Việc 5: Lưu hồ sơ
Hồ sơ nhận biết khách, chứng từ giao dịch và kết quả phân tích giao dịch phải được lưu ít nhất 5 năm. Bảng kê thu mua vàng của người dân phải ghi đủ thông tin người bán. Thiếu thông tin người bán trên bảng kê là một lỗi đã bị nêu trong kết luận thanh tra năm 2025.
Các bước làm ngay trong tuần này
- Kiểm tra tiệm đã có văn bản quy định nội bộ PCRT chưa, đã gửi cơ quan quản lý chưa.
- Chỉ định một người đầu mối phụ trách PCRT, ghi rõ số điện thoại, email.
- Rà sổ bán hàng 3 tháng gần nhất, lọc các giao dịch từ 400 triệu đồng trở lên, xem đã báo cáo chưa.
- Thống nhất mẫu thu thập thông tin khách: CCCD, địa chỉ, số điện thoại, nghề nghiệp.
- Kiểm tra bảng kê thu mua: mỗi dòng phải có tên, số CCCD, địa chỉ người bán.
- Sắp xếp hồ sơ theo tháng, lưu cả bản giấy và bản số, giữ ít nhất 5 năm.
Phần mềm giúp tiệm làm PCRT gọn hơn
Làm PCRT bằng sổ tay rất dễ sót, nhất là khi khách đông. Phần mềm quản lý vàng của Phần Mềm Việt có:
- Lưu thông tin CCCD và hình CCCD của khách ngay khi giao dịch, lần sau khách quay lại không phải nhập lại
- In bảng kê thu mua hàng hóa của cá nhân với đủ thông tin người bán
- Cảnh báo khi giao dịch của khách chạm mốc 5 triệu và 20 triệu, để nhân viên nhắc khách chuyển khoản
- Mã QR để khách quét thanh toán, giao dịch có dấu vết rõ ràng
Xem thêm: Phần mềm quản lý vàng
Cần tư vấn cách tổ chức hồ sơ khách hàng cho tiệm, anh chị gọi hoặc nhắn Zalo 0917 021 023, hoặc để lại thông tin tại trang liên hệ.
Căn cứ pháp lý
- Luật Phòng, chống rửa tiền số 14/2022/QH15 (Điều 25, Điều 37)
- Nghị định 19/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật PCRT; Điều 7 được sửa bởi Nghị quyết 66.23/2026/NQ-CP ngày 24/7/2026
- Quyết định 11/2023/QĐ-TTg về mức giao dịch có giá trị lớn phải báo cáo, hiệu lực từ 01/12/2023
- Thông tư 27/2025/TT-NHNN hướng dẫn Luật PCRT, hiệu lực từ 01/11/2025, thay Thông tư 09/2023/TT-NHNN
Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính tham khảo, cập nhật đến ngày 25/10/2026. Khi áp dụng cho trường hợp cụ thể, anh chị nên đối chiếu văn bản gốc hoặc hỏi Cục Phòng, chống rửa tiền – Ngân hàng Nhà nước.
